FONGTIL: AMI NIA ESPETATIVA MAK KRIA LEI BA ASAUN REFERE NO PRESIJA KONDENA IDA FORTE
FONGTIL: AMI NIA ESPETATIVA MAK KRIA LEI BA ASAUN REFERE NO PRESIJA KONDENA IDA FORTE
Ohin Kuarta-feira loron 21 Janeiru 2026, Diretór Ezekutivu Asosiasaun HAK hanesan mós Vice-Prezidenti Konsellu Fiskál FONGTIL Sr. Feliciano da Costa Araujo hetan entrevista husi Jornalista sira iha FONGTIL, Caicoli Díli hodi husu Sosiedade Sivíl nia Prespetiva konaba kazu abuzu sexuál ne’ebé viral iha media sosiál.
Liga ho Asuntu ne’e Diretór Ezekutivu Asosiasaun HAK hanesan mós Vice-Prezidenti Konsellu Fiskál FONGTIL Sr. Feliciano da Costa Araujo hatete: “Husi pontu de vista husi sosiedade sivíl nian katak dadus husi Asosiasaun HAK durante halo monitorizasaun hatudu ita-nia maluk reklozu/prizoneiru sira ne’ebé kuaze tama iha prizaun tolu (3) iha Timor-Leste hanesan Becora, Gleno no Suai ne’e hatudu maioria ho kazu violasaun sexuál ne’e sa’e no balu hetan kondenasaun tanba asédiu sexual. Agora haree ba situasaun ne’ebé foin lalais akontese ne’e atu refleta ba ita hotu katak: ita dala barak hatete edukasaun sexual ne’e hanesan tabú, wainhira ita-nia oan sira tama ba iha otas ne’ebé mak sira presija hetan informasaun no edukasaun sira ne’e, ita presija atu hatete ba sira. loos duni dalaruma familia sira sempre tane a’as edukasaun, moral no étika, maibé sé ita la dezamina ka la fó hanoin edukasaun sira hanesan ne’e ba ita-nia oan sira maibé ita nia oan sira kuiñese husi Internet tanba laiha filter/tais ba sitío sira hanesan ne’e entaun prejudika sira nia hanoin no bele lakon kontrola aan hodi halo asaun refere. Ami-nia pozisaun mak ne’e servisu ita hotu-hotu ninian. Ami nia espetativa mak kria lei ba asaun refere ne’e presija kondena ida forte, tanba dalabarak ita uza ita-nia kultura no kostume hodi rezolve problema sira hanesan ne’e, entaun ida ne’e ita nafatin fó dalan no biban tanba sé ita iha osan ita halo violasaun sexual ba labarik depois ita lori osan ba selu buat hotu-hotu rezolvidu, ita rezolve temi familia buat hotu-hotu rezolvidu, entaun maineira sira hanesan ne’e labele. Tanba ne’e mak ba kazu sira hanesan ne’e tenki implementa forte.”
Alem de ida ne’e, Diretór Ezekutivu Asosiasaun HAK hanesan mós Vice-Prezidenti Konsellu Fiskál FONGTIL Sr. Feliciano da Costa Araujo hatete: ‘‘Hau hanoin Ministériu Justisa iha ona planu atu estabelese sentru formasaun ida para oinsá atu eduka foinsa’e sira ne’ebé ita kondena sira hanesan viola regras la’ós kriminozu. Iha okaziaun ida ne’e atu fó hatene no fó atensaun ba autoridade lokál sira hanesan ba xefe Aldeia no Xefe suku sira atu koopera hodi bele kontrola no atua asaun refere labele repete tan. Dalaruma ita dala barak dehan oinsá mak atu kombate no oinsá mak atu hakotu asaun sira ne’e no dalaruma mós ita dehan ita redúz, no redúz ida ne’e parte ba sosiedade sivíl mak ne’e ha’u hanoin ita hotu hotu koopera liuhusi sensibilizasaun, sosializasaun no fó formasaun sira ba foinsa’e sira, no ba Ministériu Edukasaun favór labele hanoin edukasaun sexual ne’e tabú. Ne’ebé ba Ami tempu ona edukasaun sexual ita enkaixa ba iha kurrikulum edukasaun nian para bele forma ita-nia foinsa’e sira. ida seluk ami husu mak implementasaun lei tenki rigor exempu sé oan komete entaun inan-aman tenki responsabiliza mós no ida ne’e mak tenki tau atensaun sé la’e ema hanoin ema abuzu tanba iha lei maibé nafatin ema viola. iha parte sosiedade sivíl ita hakarak atu eduka ema sai ema, la’ós ekuda ema depois viola ema seluk nia direitu ida ne’e ami lakonkorda ha’u hanoin ida ne’e mak presija atu tau atensaun”.
Ikusliu, Diretór Ezekutivu Asosiasaun HAK hanesan mós Vice-Prezidenti Konsellu Fiskál FONGTIL Sr. Feliciano da Costa Araujo hatete: Ita dada vibra óptika mai tanba presija internet ne’ebé lais maibé sé laiha kontrola ba utilizasaun internet oinsá? Hau ko’alia honestu ba sosiedade hotu-hotu atu hatene katak ha’u hanoin presija iha kontrola ba utilizasaun internet hodi halo blokeia hodi asesu Sitío pornografia sira ne’ebé iha Internet, no apela ba inan-aman sira atu kontrola oan sira atu oinsá mak bele utiliza Plataforma dijitál sira ho saudavél no uza ida ne’ebé mak bele dezenvolve oan sira nia kapasidade no iha benefísiu ba oan sira nia aan iha futuru”.

Users Today : 86
Users Yesterday : 89
Users Last 7 days : 679
Users Last 30 days : 2324
Users This Month : 2095
Users This Year : 2095
Total Users : 34525
Views Today : 115
Views Yesterday : 109
Views Last 7 days : 967
Views Last 30 days : 3271
Views This Month : 2956
Views This Year : 2956
Total views : 73387
Who's Online : 0